Próba wyjaśnienia pojęcia

          Na gruncie polskiego prawa jak i przpisów kodeksu postępowania cywilnego nie sposób zdefiniować pojęcia przedsiębiorcy - a w efekcie również sprawy gospodarczej - bez wyjaśnienia - chociażby pobieżnego - terminu „działalność gospodarcza”. Na wstępie zaznaczyć jednak należy, iż nie ma jednej uniwersalnej i wyczerpującej definicji tego pojęcia. W zakresie postępowań odrębnych w sprawach gospodarczych trzeba zawsze analizować konkretny przypadek mając na względzie podmiot prowadzący daną działalność i ogół przepisów prawnych mających w danej sytuacji zastosowanie. Niemniej jednak, działalność gospodarcza zawsze musi charakteryzować się pewnymi cechami w mniejszym lub większym stopniu, które poniżej spróbuje wymienić.

          W rozszyfrowaniu tego terminu pomaga na pewno ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, która ma na gruncie prawa polskiego niewątpliwie najszersze zastosowanie, jeżeli chodzi o działalność gospodarczą - dlatego przede wszystkim na niej zostaną skupione moje rozważania. Mówi ona, iż działalnością gospodarczą określa się zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Wskazane w tej definicji są cechy charakterystyczne tejże działalności, którym dodatkowo towarzyszy przykładowy katalog aktywności uznawanych za działalność gospodarczą. Celu zarobkowego nie należy jednak w żadnym wypadku utożsamiać z osiągnięciem zysku . Zysk jest li tylko kategorią ekonomiczną oznaczającą nadwyżkę wpływów nad wydatkami, a w działalności gospodarczej często tegoż zysku nie ma. Chodzi tu o subiektywne nastawienie przedsiębiorcy, który ma dążyć do jego osiągnięcia. Gdyby bowiem nie stawiał sobie za cel osiągnięcia zysku to nie można byłoby mówić o działalności gospodarczej, a jedynie o działalności społecznej czy charytatywnej.

          Drugą przesłanką uznania danej działalności za gospodarczą jest jej ciągłość. Oznacza to, że nie może być ona incydentalna, okresowa bez zamiaru powtórzenia, ale musi wykazywać pewien stopień powtarzalności. W żadnym wypadku nie może nią być jednokrotne działanie choćby spełniało wszystkie inne wymagania. Musi to być określony ciąg działań przedsiębiorcy, a nie tylko pojedyncze czynności tworzące pewną całość. Działalność gospodarczą musi też charakteryzować określony stopień zorganizowania. Chodzi tu m.in. o przyjęcie określonej formy organizacyjnej przez prawo zaproponowanej jak i podejmowanie odpowiednich działań tak przed rozpoczęciem jak i już w trakcie działalności gospodarczej (np. rejestracja w KRS-ie). W przypadku wymogu zawodowości chodzi o profesjonalność. Jak wskazuje Tomasz Szanciło zasadne jest zapatrywanie, iż każdy przedsiębiorca, dopełniając czynności związanych z zamierzonym prowadzeniem działalności gospodarczej, składa jednocześnie zapewnienie o spełnieniu wszystkich warunków wymaganych w obowiązujących przepisach do jej prowadzenia, w tym posiadania potrzebnych wiadomości fachowych. Należy wreszcie na koniec wyliczyć jeszcze jedną cechę, której często wymaga się od działalności gospodarczej podlegającej przepisom ustawy o swobodzie działalności gospodarczej tzn. jej zewnętrzny charakter. Chodzi tu o to, aby była ona realizowana przez odpłatne świadczenia wzajemne w obrocie gospodarczym. Ma to wyeliminować spośród działalności kwalifikowanej jako gospodarcza, działalność świadczoną tylko dla siebie lub dla swoich członków.

          Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej zawiera jedno wyłączenie o charakterze przedmiotowym. Mianowicie przepisów ustawy nie stosuje się do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a także wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. Działania te na gruncie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie są zatem działalnością gospodarczą. Wyłączenie to wzbudza kontrowersje szczególnie, jeżeli chodzi o drugą jego część dotyczącą tzw. agroturystyki. Zwolennikiem uznania tej działalności za działalność usługową ze względu na to, iż zaspokaja potrzeby fizyczne i psychiczne człowieka w zakresie wypoczynku jest Tomasz Szanciło. Odmienny pogląd wyraża – usprawiedliwiając obecne unormowanie - M. Zdyb, który powołuje się na to, iż działalność agroturystyczna jest działalnością sezonową i nie jest prowadzona w sposób ciągły. Obecnie jednak dominującym poglądem w doktrynie jest ten, iż sama „sezonowość” nie eliminuje danej działalności jako gospodarczej.

          Należy nadmienić w tym miejscu, iż nieco inne wymogi działalności gospodarczej stawia Sąd Najwyższy. Warte przytoczenia i wciąż aktualne na gruncie obowiązujących regulacji prawnych są dwie uchwały sędziów Sądu Najwyższego, które zapadły na początku ostatniej dekady ubiegłego wieku. Pierwsza z 6 XII roku 1991, kiedy to w uchwale 7 sędziów Sąd Najwyższy wypowiedział się, iż działalność gospodarczą powinien charakteryzować: zawodowy charakter, powtarzalność podejmowanych działań, podporządkowanie zasadzie racjonalnego działania (chodzi o to, aby przy danym nakładzie środków uzyskać maksymalny stopień realizacji celu, albo przy danym stopniu realizacji celu użyć minimalnego nakładu środków ) oraz uczestnictwo w obrocie gospodarczym. W uchwale zaś z 18 VI 1991 roku Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na takie cechy działalności gospodarczej jak: powtarzalność działań, profesjonalny charakter oraz podporządkowanie regułom opłacalności i zysku.

          Jak wskazuje Jacek Gudowski - działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 479¹ k.p.c. jest zarówno działalność statutowa (podstawowa, zarejestrowana, ewidencjonowana), jak i pozastatutowa (uboczna, nie zarejestrowana), za wyjątkiem tej, która jest bezwzględnie zabroniona przez prawo lub przez prawo karne uznana za nielegalną . Aby przesądzić więc, ostatecznie kwestie „bycia działalnością gospodarczą” na gruncie przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych k.p.c., trzeba indywidualnie potraktować każdy przypadek. Niekiedy cechą, która przesądzi o zakwalifikowaniu danej aktywności jako działalności gospodarczej będzie profesjonalny charakter, innym razem dążenie do osiągnięcia zysku. Bardzo często jednak posiadanie nawet obu tych cech okaże się niewystarczające – np. w przypadku stosunków gospodarczych podlegających ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, która w zakresie spraw gospodarczych w ich powszechnym rozumieniu ma najszersze zastosowanie.